تبلیغات
بافت تاریخی و معماری دزفول - مطالب مریم سخاوت
بافت تاریخی و معماری دزفول
بافت تاریخی و معماری دزفول مجموعه ای ارزشمند از هویت فرهنگی و تاریخی ایران

مرتبه
تاریخ : یکشنبه 23 اسفند 1394

حوض در وسط حیاط های کوچک دزفول جایی ندارد. این مسئله اولا به واسطۀ ممانعت از تبخیر آب در اثر تابش مستقیم خورشید و افزایش نیافتن میزان رطوبت محیط بوده است. ثانیا فضای کوچک اکثریت حیاط ها با وجود پلکان شوادان در میان آنها، فضای مناسبی را برای حوض و فعالیت های وابسته به آن تامین نمی کرده است.

مکان حوض به صورتی متفاوت در فضایی سرپوشیده در کنار دیوار حیاط و ترجیحا نزدیک هشتی تعریف می شد و در بعضی موارد با هدایت ناودان اصلی بام به داخل حوض، بخشی از آب لازم را از طریق آب باران تامین می نمودند و در غیر این صورت با برداشت آب از قمش، آن را پر می کردند (تصاویر1و 2).

تصویر 1. حوض مسقف در حیاط کوچک خانۀ پناهی

تصویر2. مکان حوض خانه سوزنگر که توسط آب باران جاری در ناودان پر می شود.


منبع : داعی پور، زینب.1392. گذر و خانه در بافت سنتی دزفول، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی




طبقه بندی: عناصر معماری بافت سنتی دزفول،  خانه های تاریخی دزفول، 
برچسب ها: خانه های دزفول، حوض، بافت قدیم دزفول، حوض در معماری، آب در معماری دزفول،
ارسال توسط مریم سخاوت
مرتبه
تاریخ : سه شنبه 11 اسفند 1394

درخت یکی از عناصر طبیعت است که نقش بسیار بارزی در زندگی بشر داشته و علاوه بر اینکه به عنوان یکی از منابع بسیار مهم تغذیه از ادوار دور شناخته می شده، در فرهنگ و اعتقادات جوامع مختلف نیز تجلی پیدا کرده است)طاهری، 1390). با توجه به ارتباط تنگاتنگ درخت با زندگی بشر، بسیاری از جوامع حالتی از قدسیت را برای درخت قایل بودند. ریشه، تنه و شاخ و ‌‌برگ درختان وجه اسرارآمیزی را القا می کردند و درخت به عنوان نمادی از رابطه بین دنیای زیرزمینی، زمینی و آسمانی درآمد)همان) در بسیاری از جوامع نیز اعتقاد به درختی مقدس به نام "درخت زندگی" داستان های فولکلوریک و اساطیری را تحت تأثیر خود قرار داد. این تأثیرگذاری چنان قوی بود که باعث شد این درخت در هنرهای آنان با گونه های مختلف گیاهی تصویر شد. در هنر ایران پیش از تاریخ، مارلیک، لرستان، در بین النهرین و غیره "درخت زندگی"، ترکیبی از رستنی های گوناگونی است که به طول عمر و زیبایی و سودمندی شان مقدس شمرده می شوند : درخت سدر که چوبش گرانبهاست، نخل که خرما میدهد، تاک بن با خوشه های انگور،... تقدس درخت زندگی باعث شده است که نگاهبانانی همیشه در دو طرف آن به محافظت پردازند، این نگاهبانان می توانند حیوانات واقعی یا افسانه ای باشند)همان).

همچنین کلمه سدر، 4 بار در قرآن کریم در آیات 16 سوره سباء، 28 سوره واقعه، 14 و 16 سوره نجم آمده ‏است.

" (فِی سِدْرٍ مَخْضُودٍ) " . در حقیقت این رساترین توصیفى است که براى درختان بهشتى در قالب الفاظ دنیوى ما امکان پذیر است، زیرا" سدر" به گفته بعضى از ارباب لغت درختى است تناور که بلندیش گاهى تا چهل متر مى رسد، و مى ‏گویند تا دو هزار سال عمر مى‏ کند و سایه بسیار سنگین و لطیفى دارد .

درخت سدر به دلیل سرسبزی آن در تمام فصول سال و نیز پر ثمر بودن آن از برگ تا میوه و تنه و چوب و نیز مقاومتش در برابر بلایای طبیعی و عمر بالایش عموما در میان اقوام از احترام و توجه خاصی برخوردار است این درخت به دلیل شرایط اقلیمی و جغرافیایی در خوزستان و خاصه در دزفول به وفور یافت می شود تا آنجا كه در گذشته هایی نچندان دور كُنارستان های بزرگ دزفول و شوشتر از اعتبار و شهرت خاصی برخوردار بوده اند و هرساله در فصل زمستان و بهار برداشت میوه ی آن یعنی كُنار و صدور آن به اقصا نقاط كشورانجام می پذیرفته است. با شروع فصل تابستان چیدن برگ های زائد و خشك كردن و كوبیدن و پودر كردن آنها برای تبدیل شدن به سرشوی گیاهی سِدر از شغل های پردرآمد خانوارها محسوب می شده است عجین شدن این درخت با زندگی مردم خصوصا در دزفول باعث به وجود آمدن نزدیكی های عاطفی هم شده است ومردم به دلیل سرسبزی آن سیدّش می نامند و داستان ها و متل ها و نذر و نیازها با آن انجام می دهند كه نتیجه اش گاهی رنگی از واقعیت هم می گیرد (رضاپور،1390).

کاشت زیاد درختان به صورت انبوه در محدودۀ قدیم دزفول به دلایل متعدد( اقلیمی، جنس بستر، چگونگی دسترسی به آب، وجود فضاهای زیرزمینی و ...) ، در معابر هم، مانند خانه ها رایج نبوده اما به صورت تک درخت در میادین محله ای و نیز تقاطع گذرها با انگیزۀ ایجاد شرایط مکث، توجه، سایه اندازی، تلطیف هوای محیط و زیباسازی فضا وجود داشته است. درخت سدر یا «کُنار» ، درخت غالب در بافت قدیم دزفول است. این درخت به لحاظ نیاز به آب کم، در دزفول قدیم که به لحاظِ قرارگیری در سطحی بسیار بالاتر از رود، دسترسی به آب در آن مشکل بود، بسیار مناسب بوده است( داعی، 1392).


طاهری، علیرضا. 1390. درخت مقدس درخت سخنگو و روند شکل گیری نقش واق، باغ نظر، 8، 19

رضاپور، داریوش، 1390. درخت سدر مقدس

داعی پور، زینب . 1392. گذر و خانه در بافت سنتی دزفول، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی




طبقه بندی: عناصر نمادین در معماری سنتی دزفول، 
برچسب ها: ُکُنار، درخت کُنار، سِدر، درخت سِدر، درخت مقدس، دزفول، درختان دزفول،
ارسال توسط مریم سخاوت

در کوچه های بافت قدیم دزفول برای پخ نمودن کنج تیز کوچه ها حرکات بسیار متنوعی با آجر صورت می گیرد که دارای زیبایی خاصی می باشد. ردیف های آجر با حرکات حساب شده دلپذیری روی هم قرار می گیرند. با تابش نور خورشید در ساعات مختلف روز به این کنج های آجری( گوش پره ای) ، سایه روشن های بسیار زیبایی به وجود می آید.

متن برگرفته از دزفول شهر آجر، غلامرضا نعیما

عکس : مقرنس کاری( گوش پره ای) در کنج کوچه ای واقع در محلۀ قلعه ، دزفول، مریم سخاوت





طبقه بندی: عناصر معماری بافت سنتی دزفول، 
برچسب ها: گوش پره ای، کنج کوچه ها، کوچه های دزفول، بافت قدیم دزفول، معماری دزفول، پخی کوچه ها، جزییات آجرکاری در دزفول،
ارسال توسط مریم سخاوت
یکی دیگر از موارد استفاده از آجر در بناهای بافت قدیم دزفول، کاربرد تیغه ای آجر می باشد. در درگاه هایی که نمی خواهند  از آن استفاده شود  آن را به صورت تیغه ای به کار می برند و هر گاه بخواهند می توانند تیغه را خراب کنند و در بسیاری از موارد از آجر تیغه ای جهت حجاب در درگاه ها استفاده می شود. در اصطلاح محلی به این نوع استفاده از آجر مطبق کلاغ پر اطلاق می گردد.
در تصاویر زیر این نوع استفادۀ تیغه ای  از آجر را در سیمای نماهای بافت قدیم دزفول مشاهده می نمایید :


طبقۀ اول، پوشش درگاه ها با آجر به صورت مطبق کلاغ پر، منبع : کتاب دزفول شهر آجر



استفادۀ تیغه ای از آجر(مطبق) در نمای خانۀ سوزنگر ، دزفول، مریم سخاوت




نحوۀ چیدمان آجرهای خشتی در حالت مطبق (کلاغ پر)



طبقه بندی: عناصر معماری بافت سنتی دزفول، 
برچسب ها: آجر مطبق، آجر کلاغ پر، استفاده تیغه ای از آجر، نماهای بناهای دزفول، بافت قدیم دزفول، معماری دزفول،
ارسال توسط مریم سخاوت
مرتبه
تاریخ : چهارشنبه 5 فروردین 1394

دیوارۀ آجری مشبک دست انداز بام را ریه ( riya) گویند . ارتفاع دست انداز مشبک بام اکثراَ دارای ارتفاعی است به بلندای یک قد و بام را به صورت حیاطی خصوصی و حجاب دار تبدیل می نماید . از طرفی مشبک بودن آجرها عبور جریان هوا را ممکن می سازد .

در خانه های دزفول از بام و پیش بام برای خوابیدن، زندگی کردن و فضایی خدماتی در برخی از ماه های سال استفاده می شده است. (تصویر 1)

تصویر 1 : دست انداز بام ( ریه ) در پیش بام و بام خانۀ سوزنگر دزفول ، مریم سخاوت


دست انداز بام بیشتر به صورت رگ چین مشبک به وسیلۀ آجر کامل و نیمه ساخته و انتهای دست انداز یک رگ چین به صورت کله به کار برده می شود (تصویر 2)

تصویر 2 : نحوۀ چیدمان آجر به صورت رگ چین مشبک در دست انداز بام ( ریه ) ، خانۀ تیزنو، مریم سخاوت


تصویر زیر(تصویر 3) سیمای متراکم بافت تاریخی دزفول را نشان می دهد که انواع دست انداز بام ها در آن دیده می شود.


                               تصویر 3 : انواع ریه در سیمای بافت سنتی دزفول، مریم سخاوت




طبقه بندی: عناصر معماری بافت سنتی دزفول، 
برچسب ها: ریه، دست انداز بام، بام، پیش بام، خانه های دزفول، معماری دزفول، بافت سنتی دزفول،
ارسال توسط مریم سخاوت
مرتبه
تاریخ : دوشنبه 3 فروردین 1394
در انتهای بالای کار خوون چینی در نمای بناهای بافت سنتی دزفول فریز(Frieze) چیده می شود. فریز جلوتر از سطح خوون ها می باشد و جهت جلوگیری و حفاظت و ریزش باران بر روی خوون ها صورت می پذیرد. فریز آجری معمولا در دو رج چیده می شود و اکثرا به شکل زیر می باشد(تصویر 1) که آن را به وسیلۀ تیشه داری و آب ساب نمودن به این شکل در می آورند. رج پایین را معمولا به شکل پوزگاوی و رج بالا را به صورت مداخل می چینند( تصاویر 2 و 3).


تصویر 1 : طرز چیدن فریز ، منبع : کتاب دزفول شهر آجر.



تصویر 2: فریز در بدنۀ نمای ورودی خانۀ سوزنگر ،دزفول، مریم سخاوت



تصویر3 : فریز در بدنۀ نمای خانۀ عنایت الله طهماسبی( معروف به خانۀ زرگر)، دزفول، مریم سخاوت



طبقه بندی: عناصر معماری بافت سنتی دزفول، 
برچسب ها: فریز، نماسازی بناهای سنتی دزفول، Frieze، معماری دزفول، بافت دزفول، خوون چینی و فریز چینی،
ارسال توسط مریم سخاوت
مرتبه
تاریخ : شنبه 23 اسفند 1393

مقابله با وضعیت آب و هوایی حاد خوزستان مهم ترین دغدغۀ معماران و دست اندرکاران ساختمان سازی از گذشته تا حال این دیار بوده است. یکی از روش های سنتی مقابله با این معضل اقلیمی، شوادون بعنوان یک مامن مناسب برای فرار از تنگنای شدید اقلیمی بوده که تا زمان معاصر استفاده از آن در دزفول رایج بوده است. به طوریکه در هر خانه یک شوادون حفر شده است.

کلمۀ شوادون چنانچه در کتاب « شهرهای ایران در روزگار پارتیان و پارسیان » آورده شده از ریشۀ «شوتاپواتا» است( عنایت اله،1377،292). این واژه که در قدیمی ترین متون در رابطه با فضاهای زیرزمینی به زبان پهلوی آمده است، به معنی «شریک بودن در کندن کت» می باشد. برخی از صاحبنظران آن را برگرفته از ترکیب «شب + آبادان» عنوان نموده اند ولی از آنجایی که اوج استفاده از شوادون در ساعات بسیار گرم ( ظهر) می باشد، می توان به ریشۀ اولی تاکید نمود.

شوادون یک فضای خنک زیرزمینی در بناهای سنتی دزفول است که با توجه به جنس بسیار محکم زمین( کنگلومرا) با حفاری در دل زمین (بدون اجرای دیوار و سقف) بعضا با عمق بیش از 10 متر از سطح زمین ایجاد می گردد که از آن در تابستان برای استراحت روزانه و همچنین نگهداری مواد غذایی و در کل نیازهای برودتی استفاده می شود. خنکای شوادون با دمایی حدود 25 درجۀ سانتی گراد ، در حالی که دمای خیابان های اطراف به 54 درجه سانتی گراد می رسد بسیار شگفت آور می باشد. البته شوادون ها براساس حجم و عمقشان خنکای متفاوت دارند و هر چه قدر حجم و عمق آنها بیشتر باشد هوای خنک تر و پایدارتری دارند.به طوری که در زمان استفاده خنکی شوادون های کم عمق از 27 درجه تجاوز نمی کند.

 شوادون ها دارای اجزای مختلفی هستند از قبیل : ورودی، پلکان، پلۀ پهن، صحن، کت، تال، دریچه یا دریزه (تصویر 1)

تصویر 1

لذا پیشنهاد می گردد حتی الامکان شوادون های موجود حفظ گردند و با وضع مقررات تشویقی از سوی مراجع ذی ربط ، مانع پر کردن شوادون ها شوند و شوادون های ابنیۀ موجود مورد بهسازی و راه اندازی مجدد قرار گیرند.

تصویر2

گردآوری مطلب : مریم سخاوت برگرفته از مقالۀ تجزیه و تحلیل اقلیمی شوادون ها در خانه های دزفول، مهندس محسن بینا ،شمارۀ 33 نشریۀ هنرهای زیبا، بهار 1387، ص 37-46.

تصویر 1: پلان عمومی شوادون، ماخذ: مهندس محسن بینا

تصویر2 : نمونه ای از شوادون های دزفول، محمد آذرکیش







طبقه بندی: عناصر معماری بافت سنتی دزفول، 
برچسب ها: شوادون، شوادون های دزفول، معماری اقلیمی، معماری دزفول، بافت دزفول، دزفول،
ارسال توسط مریم سخاوت
مرتبه
تاریخ : چهارشنبه 13 اسفند 1393

می رسی آنجا که جز الله نیست
مردد جانان را در آنجا راه نیست


هنر آجرکاری در دزفول، بستگی زیادی به شرایط اقلیمی این منطقه (شرایط آب و هوا، رطوبت و خاک ) دارد. بارزترین عنصر تزیئن در معماری سنتی دزفول آجرکاری و در اصطلاح محلی خوون چینی Khovoon chini است. تزیینات آجرکاری در نمای دیوارهای منازل بافت سنتی دزفول مشاهده می گردد. نقوش اجرا شده در این تزیینات اکثراَ در قالب اشکال هندسی و گره چینی است. جایگاه این نوع تزیینات در سردر ورودی بناها( طاق سردر، طاق ایوان ها و ...) است، که در بناهای اعیانی تعداد کتیبه های به کار رفته بیشتر و زیباتر می باشند. طرح ها و نقوش خوون چینی، اکثرا هندسی و متقارن می باشند و در بعضی از موارد نشانه هایی از اعتقادات مذهبی مردم این دیار نیز دارند. آجرکاری با دسترس ترین مصالح ساختمانی و بدون ترکیب با دیگر تزیینات در کمال سادگی از زیبایی و ظرافت خاصی برخوردار است. از جمله افردی که در دزفول در این رشته فعال بوده و با بهره گیری از فنون و تجارب خود در حفظ و احیاء و اشاعۀ این هنر-صنعت کوشیده اند، می توان از علی اکبر محبوبی  نام برد.

عکس: سردرورودی بنا، نقوش خوون چینی، دزفول، مریم سخاوت، 1393
گردآوری مطلب : مریم سخاوت





طبقه بندی: عناصر معماری بافت سنتی دزفول، 
برچسب ها: سردر ورودی، تزیینات سردر ورودی، خوون چینی، آجرکاری، تزیینات آجرکاری، دزفول، بافت قدیم دزفول،
ارسال توسط مریم سخاوت
مرتبه
تاریخ : پنجشنبه 23 بهمن 1393

لحظه ام از طنین نغمۀ پتک و سندان،

در زیر طاق های بلند بازار

پر بود

می شنوی؟؟؟

 هویت فرهنگی به عنوان عاملی جهت دهنده، موجب پیدایش شیوه های منحصر بفردی در معماری سنتی شهرهایی نظیر دزفول بوده است . در این میان معماری بازارها، به عنوان کانون فعالیت های اجتماعی و فرهنگی شهرهای ایران، به شدت تحت تاثیر فرهنگ عامه بوده است. بازار شهر دزفول دارای رشد خطی بوده و از طریق اشغال فضاهای اطراف و تبدیل به کارکردهای مورد نیاز، توسعه یافته است. مهم ترین عامل آزار دهندۀ اقلیمی، تابش بیش از اندازه و رطوبت زیاد است. بازار دزفول، سقف و پوشش دایمی ندارد و بعضاَ پوشش هایی از جنس ورق های فلزی به عنوان سقف و سایبان در آن به کار برده شده است. در گذشته، از پارچه و چوب به منظور پوشش سقف بازار استفاده می شد. راستۀ صنعتگران، سرپوشیده نبوده و فقط از سایبان های سبک برای سایه اندازی روی ورودی حجره ها استفاده شده است. در راستۀ آهنگران حجره هایی با پلان مربع - مستطیل ساخته شده است. در این حجره ها، وسایل و دستگاه های آهنگری در درگاه حجره واقع شده اند. کف حجره آهنگری از سطح راستۀ بازار پایین تر بوده و در زمین فرو رفته است. این مسئله باعث می شود فضای مغازه از دمای متعادل تری برخوردار باشد، کف راسته در جلوی حجره ، به عنوان میز کار آهنگر محسوب شده و موجب می شود تا صنعتگر، رو به مردم و پایین تر از آنها به فعالیت روزانه مشغول باشد، استفاده از سمبل هایی نظیر قوس های اسلامی در این بازار رایج بوده و در بالای همۀ حجره ها روزن هایی با ترکیبات اسلامی قرار گرفته است. ساختار کلی بازار همانند کل شهر، آجری بوده و بعضاَ از تیرهای چوبی نیز در سازۀ سقف استفاده شده است( رهایی، 1392:ص 41).

متن : رهایی ، ا.1392. هویت فرهنگی و اثرات آن بر روش های بومی تهویۀ طبیعی بازار قدیم دزفول راستۀ صنعتگران، باغ نظر، ص41

عکس : حجرۀ آهنگری در راسته آهنگران ، بازار دزفول، 1392، مریم سخاوت




طبقه بندی: بازار بافت سنتی دزفول، 
برچسب ها: بازار دزفول، راسته آهنگران بازار دزفول، معماری دزفول، بافت دزفول، بازار سنتی دزفول، راستۀ آهنگران،
ارسال توسط مریم سخاوت
مرتبه
تاریخ : جمعه 14 آذر 1393
فرو نایم بدین مردار دنیا                  که من شهباز دست پادشایم
مقام جان من بالای عرش است         چرا وابستۀ این تنگنایم
قرارم نیست اندر ملک فانی              که من از عالم ملک بقایم

                                                                  « رودبند »

سید سلطانعلی رودبند در روز سه شنبه هجدهم رجب سال 830 ه. ق وفات یافت و او را در محله ای مشرف بر آب رودخانۀ دز که امروزه به تخت سلطان یا محلۀ رودبند معروف است به خاک سپردند و به دستور تیمور
بقعه ای بسیار زیبا و باشکوه بر سر آن بنا کردند.
از شیخ رودبند اشعاری برجای مانده که با مطالعه آن می توان خط سیر طریقت صفویه از موسس آن به بعد را دنبال گرفت.
آنچه از مطالعه در اندیشه های عرفانی رودبند حاصل می شود، عرفانی بر پایۀ سه اصل اهمیت در اجرای اصول شریعت، مبارزه با دنیاپرستی در همۀ اشکال آن و زهد و ریاضت است.


متن برگرفته از مقالۀ « بررسی مضامین عرفانی غزلیات سلطانعلی رودبند» ، لیلی عباسی منتظری
عکس: بقعه پیر رودبند، محمد آذرکیش









طبقه بندی: مساجد و بقعه های تاریخی دزفول، 
برچسب ها: پیر رودبند، سید سلطانعلی سیاهپوش، رودبند، بقعۀ رودبند، دزفول، معمری دزفول، بقاع دزفول،
ارسال توسط مریم سخاوت
مرتبه
تاریخ : پنجشنبه 13 آذر 1393


به رقص سایه روشن دوختم چشم

که از غم وارهانم خویشتن را

در بافت قدیم دزفول آجرکاری های کم نظیر و نقوش ریز بسیار زیبا و هنرمندانه ای را در تمامی معابر و سر در خانه ها و ایوان ها یا طاق ها می توان مشاهده کرد که به خوون چینی معروف هستند. پر و خالی های خوون چینی ها باعث ایجاد سایه روشن بر روی جداره ی ساختمان می شود که این سایه روشن ها علاوه بر ایجاد جذابیت بصری، به میزان قابل توجهی باعث کاهش دمای جدارۀ بنا می گردد.

آجر از ظرفیت حرارتی بالایی برخوردار است، لذا در طی روز دیر گرم می شود و حرارت خود را  شب هنگام پس می دهد که باعث تعدیل دما در طی شبانه روز در ساختمان می شود. به این ترتیب بدون استفاده از وسایل خنک کننده یا گرما زا می توان فضای مطبوع تری را فراهم آورد.

عکس : خوون چینی، دزفول، مریم هدایت





طبقه بندی: عناصر معماری بافت سنتی دزفول، 
برچسب ها: نقوش آجری دزفول، خوون چینی، نقش اقلیمی خوون چینی، دزفول، بافت قدیم دزفول،
ارسال توسط مریم سخاوت
مرتبه
تاریخ : یکشنبه 2 آذر 1393

مسؤول کمیته معماری انجمن دوستداران و پژوهشگران دزفول گفت: یکی از قدیمی‌ترین خانه‌های تاریخی ایرانی در معرض نابودی کامل قرار گرفته است.

مریم سخاوت در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، منطقه خوزستان، اظهار کرد: یکی از بناهای باارزش و مهم در حال تخریب بافت تاریخی دزفول، خانه قلمبر است. این خانه نه تنها یکی از قدیمی‌ترین خانه‌های بافت کهن دزفول بلکه جزو قدیمی‌ترین خانه‌های ایرانی موجود به شمار می‌رود. خانه قلمبر که قدمت آن به دوره زندیه می‌رسد در کوچه‌ای در مرکز محله میان‌دره و در دل بافت کهن دزفول قرار گرفته که به دلیل ارزش تاریخی و معماری در سال 1381 در ردیف آثار ملی به ثبت رسیده است.

او تصریح کرد: این بنا دارای سردری کوچک و باوقار با تزیینات ساده آجری و خوون‌چینی است که ما را به هشتی زیبای خود فرامی‌خواند و پس از مکثی در هشتی و گذشتن از دالان ورودی به حیاط مرکزی خانه می‌رسیم.

مسؤول کمیته معماری انجمن دوستداران و پژوهشگران دزفول اظهار کرد: تزیینات آجری و خوون چینی‌های زیبا، طاق‌ها و قوس‌های متنوع آجری، ستون‌های گرد و نیمه‌گرد آن چشم را نوازش می‌دهند. این خانه مدت‌ها است خالی از سکنه رها شده است. بعضی از طاق‌ها و خوون‌چینی‌ها در اثر عوامل جوی فروریخته‌اند و طاق بزرگ و مرکزی خانه نیز ترک‌های عمده و عمیقی برداشته که در معرض نشست و فروریزش است.

او ادامه داد: اگر سری به اندرونی بنا که در قسمت انتهایی خانه است بزنیم حیاط کوچک‌تری را مشاهده می‌کنیم که فضاهای خدماتی خانه دور تا دور آن قرار گرفته و نمای آن به وسیله خوون‌چینی‌ها و قوس‌ها و طاق‌ها مزین گردیده است. کشیدگی خانه در راستای شرقی غربی و تقریباً در تمام جهات دارای ساخت و ساز معمارانه با اصالت است.

وی توضیح داد: حوض کوچکی در حیاط مرکزی خانه صفای خاصی به مجموعه خانه قلمبر داده است. با اینکه غالباً در خانه‌های دزفول از حوض استفاده نمی‌شده اما به علت اینکه در گذشته اهالی خانه ساقه‌های نی را که از اطراف دزفول می‌بریدند در حوض کوچک وسط خانه می‌خیساندند و پس از مدتی از آن‌ها قلم نی درست می‌کردند، این حوض ساخته شده است و به همین علت نام خانه نیز به تبع حرفه سنتی آن‌ها یعنی تولید قلم نی به خانه قلمبر معروف شده است.

سخاوت تصریح کرد: خانه قلمبر نیز مانند دیگر خانه‌های سنتی دزفول دارای سطوح مختلفی در طبقات شامل شوادان، شبستان، حیاط، ایوان، پیش بام و بام است که بسته به شرایط مختلف آب و هوایی در فصول مختلف سال و ساعات مختلف روز مورد استفاده ساکنان واقع می‌شده است.

او اضافه کرد: متاسفانه عوامل جوی در طی زمان اثرات تخریبی زیادی بر این خانه زیبا و با ارزش گذاشته به گونه‌ای که اکثر طاق‌ها فرو ریخته و بنا در معرض خطر جدی است و در صورت عدم رسیدگی تخریب آن بسیار نزدیک است به طوری که پس از هر بار بارندگی مقدار زیادی از نزولات جوی وارد شوادان این بنا می‌شود که در صورت ریزش سقف و جداره‌های آن شاهد فروپاشی و نابودی یکی دیگر از آثار تاریخی و با هویت این دیار خواهیم بود.

مسؤول کمیته معماری انجمن دوستداران و پژوهشگران دزفول تاکید کرد: با وجود تمام ارزش‌های برشمرده شده و با اینکه این خانه نمونه تحسین‌برانگیزی از معماری ایرانی در جنوب کشور است با کمال تاسف مورد بی‌مهری زیادی در سال‌های اخیر واقع شده است و به جز بندکشی نمای آن در سال‌های گذشته هیچ اقدام جدی برای نجات آن صورت نگرفته است. با وجود بناهای بسیاری که در کشور در معرض نابودی است اما خانه قلمبر ویژگی‌هایی دارد که آن را از بسیاری جهات شاخص می‌کند.

او خاطرنشان کرد: بافت تاریخی دزفول با وجود بناهای ارزشمند بسیار اما به خوبی در سطح ملی شناخته نشده است و بر همین اساس نیز بودجه اندکی برای مرمت بناهای دزفول در سال‌های گذشته اختصاص یافته است در صورتی که نیازمند توجه جدی در سطح کلان است تا یکی از مهم‌ترین بافت‌های تاریخی کشور بتواند به عنوان میراث گران‌بها از هویت ایرانی سال‌های سال و برای نسل‌های آینده به عنوان گنجینه فرهنگی و کالبدی به یادگار بماند.




طبقه بندی: خانه های تاریخی دزفول،  بافت تاریخی دزفول در رسانه ها، 
برچسب ها: خانه قلمبر دزفول، بافت کهن دزفول، معماری دزفول، دزفول،
ارسال توسط مریم سخاوت
مسؤول انجمن دوستداران میراث فرهنگی و پژوهشگران دزفول از بافت تاریخی دزفول به عنوان  گنجینه تاریخی ارزشمند نام برد.
محمد آذرکیش در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) ـ منطقه خوزستان ـ اظهار کرد: بافت قدیم و تاریخی دزفول یکی از ارزشمندترین بافت‌های تاریخی کشور است که قرن‌ها هویت معماری اصیل ایرانی را در خود جای داده است. وجود ده‌ها اثر ثبت ملی شامل ساباط‌ها، خانه‌ها، حمام‌ها، مساجد و گذرهای تاریخی فرصت بسیار مناسبی  را برای گذران لحظاتی به یاد ماندنی در فضایی تاریخی فراهم می‌آورد.
وی گفت: در این بافت آجرکاری اختصاصی دزفول (خوون‌چینی) در خانه‌ها به وفور به کار گرفته شده که نشان‌ از ذوق سرشار معماران دزفولی دارد. این بافت تاریخی با گذرهای سرپوشیده‌ای به نام ساباط به هم متصل می‌شوند که سال‌ها هویت معماری بومی این منطقه را دربرمی‌گیرند. نقوش زیبای آجری، قوس‌ها، طاق‌ها و معماری خاص آجری دزفول این شهر تاریخی را ملقب به شهر آجر کرده است.
آذرکیش ادامه داد: در طی سال‌های اخیر با گسترش تحقیقات و مطالعات بیش از گذشته ارزش‌های این بافت تاریخی مشخص شده که از جمله می‌توان به انتشار کتاب‌های «دزفول شهر آجر»، «ارزش‌های پایدار در معماری ایران»، راه‌اندازی دفتر نمایندگی کمیسیون ملی یونسکو در دزفول، انجام پروژه‌های مطالعاتی و شناسایی ویژگی‌های بافت، مقالات و پایان‌نامه‌های زیادی در این خصوص اشاره کرد که در بالا رفتن سطح نگرش و آگاهی‌ها مؤثر بوده است
.



او خاطرنشان کرد: در کنار این روند پژوهشی و مطالعاتی میراث فرهنگی خوزستان و سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری دزفول کوشیده‌اند تا با توجه به قدمت و فرسودگی‌ بناهای بافت و نیاز مبرم آن به مرمت، بخش‌هایی از بافت قدیم نظیر ساباط‌ها، گذرها، حمام‌ها و خانه‌های تاریخی را بهسازی و احیا کنند.
مسؤول انجمن دوستداران میراث فرهنگی و پژوهشگران دزفول خاطرنشان کرد: به عقیده بسیاری از معماران بزرگ ایرانی، بافت دزفول نسبت به سایر بافت‌های تاریخی ایران منحصر به فرد است و همین امر دقت در مرمت و نگه‌داری آن را ضروری می‌سازد.
وی با اشاره به ویژگی‌های منحصر به فرد بافت تاریخی دزفول گفت: نخستین ویژگی مکان این بافت است که با مناطق مرکزی ایران که روی سطح صاف قرار می‌گیرند، متفاوت است. وجود یک رودخانه در کنار آن، واقع شدن در منطقه بلندی که از زمینی سخت شکل گرفته و به راحتی قابل کندن نیست. دومین ویژگی قرار گرفتن بافت قدیمی دزفول روی سطح شیبدار چیزی است که در مناطق مرکزی ایران کمتر دیده می‌شود. اصفهان، شیراز، کرمان، کاشان و شهرهای مناطق حاشیه کویر و مرکزی ایران بیشتر در دشت قرار دارند.
او اضافه کرد: سومین ویژگی این است که نوع خانه‌های این بافت از شاخصه‌های منحصر به فرد بودن این بافت است چراکه  این خانه‌ها حیاط مرکزی به اضافه سه ـ چهار طبقه زیر و روی زمین دارد که فضای زیرزمین آن (به غیر از شوشتر که باز آن هم شهری در نزدیکی دزفول است جای دیگری وجود ندارد.) که به این زیرزمین‌ها «شوادان» می‌گویند.
آذرکیش بیان کرد: یکی از ارزش‌های بافت تاریخی دزفول با توجه به گذرهای باریک، دیوارهای بلند خانه‌ها و مصالح آجری همخوان آجری با شرایط بومی منطقه و دمای نسبتا مناسب‌تر آن در فصول گرم سال است که گشت‌و‌گذار در آن را برای عابران قابل تحمل‌تر می‌نماید.
او تصریح کرد: با ویژگی‌هایی که برشمردیم می‌توان گفت که بافت قدیم دزفول این ظرفیت را دارد که نظیر بافت‌های تاریخی شهرهایی نظیر اصفهان، یزد، کاشان و سایر شهرهای اصیل ایرانی مقصد گردشگرانی از سراسر کشور باشد. همچنین با توجه به گسترش شهر دزفول از ۲۴۰ هکتار به بیش از ۴۴۰۰ هکتار شهروندانی که در بافت قدیم و تاریخی شهر زندگی نمی‌کنند می‌توانند با گردش در این بافت تاریخی با هویت اصیل شهر و معماری دزفول آشنا شوند.
مسؤول انجمن دوستداران میراث فرهنگی و پژوهشگران دزفول گفت: انجمن دوستداران و پژوهشگران شهرستان دزفول با هماهنگی اداره میراث فرهنگی و سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری دزفول در اقدامی ابتکاری و به منظور آشنایی شهروندان و گردشگران با ظرفیت‌های گردشگری و هویت تاریخی و معماری شهر دزفول تاکنون چهار مسیر مناسب عمومی گردش در بافت تاریخی دزفول را شناسایی کرده و گردش‌هایی به صورت رایگان برگزار می‌کند که با استقبال خوب شهروندان، علاقه‌مندان و گردشگرانی از سایر شهرهای استان مواجه شده است.
عکس: محمد آذرکیش






طبقه بندی: بافت تاریخی دزفول در رسانه ها، 
برچسب ها: آثار تاریخی دزفول، بافت تاریخی دزفول، بافت قدیم دزفول، دزفول، شهر دزفول، معماری دزفول،
ارسال توسط مریم سخاوت
مرتبه
تاریخ : شنبه 24 آبان 1393
ابرها رفتند
یک هوای صاف یک گنجشک یک پرواز
 دشمنان من کجا هستند ؟
فکر می کردم
در حضور شمعدانی ها، شقاوت آب خواهد شد
در گشودم قسمتی از آسمان افتاد در لیوان آب من
آب را با آسمان خوردم
 
عکس: خانه تیزنو، دزفول، مرضیه ابراهیمی





برچسب ها: خانه تیزنو، دزفول، بافت قدیم دزفول، معماری دزفول، خوون چینی،
ارسال توسط مریم سخاوت
مرتبه
تاریخ : جمعه 23 آبان 1393

بازکن پنجره را
تو اگر بازکنی پنجره را
من نشان خواهم داد
به تو زیبایی را

عکس : خانه تیزنو، دزفول، مرضیه ابراهیمی





طبقه بندی: خانه های تاریخی دزفول، 
برچسب ها: خانۀ تیزنو، خانه های بافت قدیم دزفول، دزفول، بافت قدیم دزفول، معماری دزفول،
ارسال توسط مریم سخاوت
آخرین مطالب
(تعداد کل صفحات:2)      [1]   [2]  

آرشیو مطالب
نظر سنجی
از نظر شما وبلاگ بیشتر به کدام یک از موضوعات زیر بپردازد؟






پیوند های روزانه
امکانات جانبی
blogskin