تبلیغات
بافت تاریخی و معماری دزفول - مطالب آذر 1394
بافت تاریخی و معماری دزفول
بافت تاریخی و معماری دزفول مجموعه ای ارزشمند از هویت فرهنگی و تاریخی ایران

مرتبه
تاریخ : سه شنبه 24 آذر 1394
 عضو انجمن دوستداران و پژوهشگران شهرستان دزفول گفت: حمام تاریخی میان دره دزفول یکی از ارزشمندترین حمام‌های تاریخی استان خوزستان در معرض آسیب جدی قرار دارد.

نجمه مورث‌نوری در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه خوزستان اظهار کرد: بافت تاریخی دزفول گنجینه‌ای ناشناخته از آثار و ارزش‌های ملی تاریخی است. بناهایی که قرن‌ها تجربه و فن و دانش سنتی مردمان هنرمند و خوش ذوق این دیار را در خود جای داده‌اند. یکی از آثار باارزش در این بافت حمام تاریخی میاندره است که تاکنون توجه ویژه‌ای در راستای بهره‌برداری از ظرفیت‌های فرهنگی تاریخی آن صورت نگرفته است و علاوه بر آن به دلیل همین بی‌توجهی در معرض فرسودگی و آسیب جدی قرار گرفته است.

وی افزود: حمام تاریخی میاندره دزفول با مساحتی در حدود 700 مترمربع یکی از بزرگترین و ارزشمندترین حمام‌های تاریخی استان خوزستان است که به شماره 7902 در تاریخ 17 اسفند سال 1381 در ردیف آثار ملی ایران به ثبت رسیده و هم‌اکنون مالکیت آن در اختیار بخش خصوصی است اما به دلیل ارزش‌های تاریخی و معمارانه این بنا نیازمند توجه ویژه جهت بهسازی و احیای آن به عنوان اثری فرهنگی و ارزشمند برای استفاده عموم مردم به ویژه گردشگران است. بنایی که معماری آن با الهام از دوران صفویه بوده و قدمت ساخت آن به بیش از 200 سال می‌رسد.

عضو انجمن دوستداران و پژوهشگران شهرستان دزفول اظهار کرد: بنای حمام دو هسته‌ای است یعنی فضاهای جداگانه‌ای به عنوان حمام مردانه و زنانه وجود دارد. دسترسی به دو بخش حمام به دلیل ایجاد محرمیت از دو کوچه متفاوت صورت می‌گرفته و تزیینات زیبای آجرکاری و خوون‌چینی شالوده‌ای (اشکال پاباریک و شاپرک) در سقف گنبدی شکل حمام مردانه دیده می‌شود که در نوع خود بی‌نظیر است.

hamam

وی توضیح داد: حمام‌ها در گذشته به عنوان فضایی عمومی محسوب می‌شدند و علاوه بر کارکرد خود به عنوان محلی است برای شست‌وشوی تن و سر و صورت فضایی ارزشمند جهت برقراری تعاملات اجتماعی بین افراد هر محل بود. وجود کاشی‌های معرق، هفت رنگ و کاشی‌های خشتی، با تصویر انسانی از زیبایی‌ها و ویژگی‌های ظاهری حمام‌ها بوده است و در معماری و ساخت هر یک دقت فراوانی صورت می‌گرفت.

مورث‌نوری گفت: حمام میاندره ویژگی‌های منحصر به فردی دارد. یکی از مسایل بسیار مهمی که هنوز هم در این بنا وجود دارد و مشابه آن در هیچ بنایی دیده نشده چرخ چاه‌چوبی هست که جهت بالا کشیدن آب از شبکه سنتی آب زیرزمینی با نام قنات و هدایت آب به فضاهای داخلی و ذخیره آب در حوضچه‌های موجود در فضای داخلی حمام استفاده شده است.


وی تصریح کرد: این بنا در یکی از این محلات بافت قدیمی دزفول که به نام میاندره معروف است و نام‌گذاری آن نیز با الهام از نام محله است واقع شده است. علت نام‌گذاری آن به میاندره قرارگیری در عمق دره‌ای در مجاورت با آن است و با توجه به توپوگرافی دره‌ای که در این محله بوده به این نام شهرت یافته است.

عضو انجمن دوستداران و پژوهشگران شهرستان دزفول اظهار کرد: میاندره هم‌اکنون در مجاورت با شریان اصلی شهر (خیابان امام خمینی(ره)) و بین خیابان‌های شهید منتظری و طالقانی قرار گرفته است. زنجیره‌ای از بناهای باشکوه و تاریخی در این محله وجود دارد که هر کدام به لحاظ قدمت و معماری شایسته بررسی هستند.

وی افزود: از جمله این بناها که بیشتر آن‌ها به ثبت ملی رسیده‌اند خانه قلمبر، خانه نفیسی، خانه مرد سلطانی، خانه سوزنگر، مسجد تاریخی میاندره (علی ابن ابی‌طالب(ع))، خانه طهرانی، نخل کلبی‌خانی، خانه کِلی، خانه طهماسبی و در کنار این آثار ارزشمند حمام بزرگ و باشکوه میاندره واقع شده است و از این رو ارزش و اعتبار این بنای با شکوه را بیشتر می‌نماید. محله میاندره با وجود چنین آثاری گران‌بهایی می‌تواند یکی از محلات هدف گردشگری تاریخی استان انتخاب شده و از این رو نیازمند توجه ملی و منطقه‌ای ویژه‌ای است.

مورث نوری ادامه داد: از دیگر ویژگی‌های حمام میاندره دزفول می‌توان به احداث سکوهای سربینه زنانه در دوران جدید، گوشه‌سازی و ایوان‌های محاط کننده در سربینه مردانه، پوشش آتش‌خانه حمام با قوس و خیز زیاد و دیگ آب گرم در کف مخزن آب اشاره کرد.

او با بیان این که با وجود تمام ویژگی‌های خاصی که ذکر شد آسیب‌هایی جدی بنا را با خطر مواجه می‌سازد خاطرنشان کرد: آسیب‌دیدگی ورودی کاملا ورودی آن را مسدود کرده، متروکه ماندن، افزایش رطوبت‌های ناشی از بارش نزولات جوی، رشد گیاهان خودرو، تجمع آب در پشت بام، تجمع حشرات، پرندگان و حیوانات موزی و بسیاری موارد و مشکلات دیگر، زنگ خطر آسیب‌دیدگی جدی این بنا را به صدا درآورده و در صورتی که توجه جدی به آن صورت نگیرد، علاوه بر ایجاد ترس و اضطراب سلامت و بهداشتی که در محله به وجود آورده بیم از بین رفتن یکی از آثار گرانب‌های تاریخی ایرانی نیز می‌رود.

او توضیح داد: ارزش این محله که جزو محلات قدیمی و ویژه کشور به شمار می‌رود لزوم توجه به آن وظیفه‌ای خطیر و ملی به شمار می‌آید. اگر سازمان میراث فرهنگی استان و نهاد‌های مربوطه و بخش خصوصی در این امر مهم وارد شوند می‌توان با تخصیص بودجه و تسهیلات مناسب حیاتی دوباره به کالبد این بنای ارزشمند بازگرداند.

عضو انجمن دوستداران و پژوهشگران شهرستان دزفول گفت: محله میاندره با وجود این بنای باشکوه و مجموعه‌های تاریخی که برخی از آن‌ها نظیر مسجد میاندره و خانه سوزنگر و نخل کلبی خان مرمت شده‌اند و با وجود ظرفیت‌هایی که نیازمند توجه و احیا هستند می‌تواند محله نمونه گردشگری در بافت تاریخی شهر دزفول باشد و احیای آن عامل مهمی در رونق چرخ صنعت گردشگری استان کهن و با تمدن غنی خوزستان باشد.

او تاکید کرد: شهر دزفول با داشتن حمام‌های تاریخی نظیر کرناسیون، شاه رکن الدین، میاندره و... حرف‌های بسیاری از نظر معماری حمام‌های سنتی در ایران دارد که توجه به این میراث کم‌نظیر را ضروری می‌سازد. 



طبقه بندی: بافت تاریخی دزفول در رسانه ها،  بناهای شاخص بافت قدیم دزفول،  حمام های تاریخی دزفول، 
برچسب ها: دزفول، ایران، خوزستان، بافت تاریخی دزفول، معماری دزفول، حمام های تاریخی دزفول، حمام تاریخی میاندره دزفول،
ارسال توسط نجمه نوری
 عضو انجمن دوستداران و پژوهشگران دزفول گفت: خانه تاریخی مجاهد دزفول با حدود یک و نیم قرن قدمت زیر غبار فراموشی‌ها و کمبود اعتبارات متروکه مانده و به حال خود رها شده است.

نجمه مورث‌نوری در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه خوزستان اظهار کرد: با توجه به آغاز فصل بارش این بنای تاریخی در خطر فرسودگی و آسیب پذیری جدی قرار دارد. بنایی که در صورت بهسازی کامل می‌تواند تبدیل به یکی از بهترین اقامتگاه‌های سنتی استان خوزستان شود. این خانه ارزشمند در مرکز بافت تاریخی شهر دزفول قرار دارد. شهری که به خاطر وجود بناهای آجری به موزه آجری ایران شهرت دارد.

وی گفت: دزفول شهری تاریخی در شمال استان خوزستان است که در کنار رودخانه دز واقع شده و به مدد قرن‌ها تمدن و تجربه و مرور زمان بافت تاریخی ارزشمند آن شکل گرفته است و با وجود همه صدماتی که بافت تاریخی دزفول در دهه‌های گذشته دیده اما همچنان کارشناسان معتقدند که هنوز هم می‌شود بافت تاریخی شهر را نجات داد و در آن صفای فرهنگ سنتی دزفول را لمس کرد و زندگی را در آن با آداب و رسوم و سنن کهن‌اش جاری کرد و به شکلی مناسب به گردشگران مشتاق اصالت و هویت‌هایی با غنای تاریخی عرضه نمود.

این عضو انجمن دوستداران و پژوهشگران شهرستان دزفول با بیان این که بافت قدیم دزفول سه ظرفیت ممتاز دارد تصریح کرد: این ظرفیت‌ها قرار گرفتن دزفول در کانون توجهات ملی را ضروری می‌نماید. اولین ظرفیت آن، ظرفیت فرهنگی این بافت تاریخی است؛ وجود حسینه‌ها،‌ مساجد تاریخی، هیات‌های مذهبی و ارتباطات قوی همسایگی در آن نشان از سرزندگی و حیات اجتماعی خاص شهر دزفول در گذشته بوده که می‌تواند الگو و سرمایه‌ای برای تعاملات در محلات جدید شهر باشد.

mojahed.dezful

او با اشاره به دیگر ظرفیت‌های این بافت تاریخی گفت: ظرفیت دوم این بافت معماری آن است که با توجه به روند پرشتاب جهانی شدن و از بین رفتن هویت ساختمان‌های شهرها، می‌تواند الگویی برای استفاده در نمای ساخت و سازهای جدید در شهر باشد. با همه پیشرفت‌ها در مصالح، آرامشی که در طرح نماهای سنتی ساختمان‌ها به انسان دست می‌دهد، گواه این مدعا است، گسترش فضاهای رستوران‌ها و قهوه‌خانه‌های سنتی نشان از انطباق فطرت ایرانیان با کالبد و معماری سنتی است که چنین حس و هویتی در بافت تاریخی دزفول سرشار است.

مورث‌نوری بیان کرد: سومین ظرفیت این بافت ارزشمند گردشگری آن است. بناهایی ساده که با شکوه خاصی با نقوش آجری زینت داده شده‌اند دل هر بیننده و صاحب ذوقی را می‌رباید. استقبال گردشگرانی که تاکنون از این بافت دیدن نموده‌اند بهترین گواه فرصت‌های گردشگری و اقتصادی است. فرصتی عظیم که سایر شهرهای تاریخی نظیر یزد، کرمان، ‌قزوین و برخی دیگر به خوبی از آن بهره گرفته‌اند.

وی ادامه داد: یکی از زیباترین و دیدنی‌ترین بناهای دزفول در بافت کهن آن خانه تاریخی مجاهد است. این بنا در خیابان طالقانی کوچه شهید دیانی و در مرکز محله شاه‌رکن الدین واقع شده است. محله شاه رکن الدین یکی از محلات ویژه شهر دزفول در خصوص وجود آثار ارزشمند است. قرارگیری خانه مجاهد در مجموعه‌ای شامل بقعه، مدرسه، مسجد و حمام شاه رکن الدین و خانه‌های تاریخی چون مهدوی، محسنی، نفیسی، غفاری، گلچین و نیلساز، اهمیت توجه به آن را دو چندان می‌نماید.

این عضو انجمن دوستداران و پژوهشگران شهرستان دزفول اضافه کرد: خانه مجاهد در 24 آذر سال 1388 به شماره 28204 در ردیف آثار ملی ایران به ثبت رسیده و یکی از بناهای با شکوه معماری قدیم دزفول به شمار می‌رود که مربوط به دوره قاجاریه بوده و بیش از 140 سال از عمر آن می‌گذرد. وسعت خانه مجاهد 580 متر است و نوع کاربری بنا در گذشته به صورت مسکونی بوده و در حال حاضر در تملک بخش خصوصی است.

وی توضیح داد: خانه مجاهد همچون دیگر بناهای عصر قاجاری برخوردار از تزیینات مجلل و باشکوه، اصالت و معماری و طرحی مناسب با فرهنگ و اقلیم خاص منطقه است. از جمله ویژگی‌های این اثر ساخت آن در دوطبقه و دارای بودن طاق‌های متنوع آجری شامل طاق‌های هلالی، رومی و پنج و هفت و فضاهای متنوع درون خود در جبهه‌های مختلف به همراه دیوار بیرونی با تزیینات متنوع آجری به صورت خوون چینی است. علاوه بر آن خانه مجاهد دارای شبستانی وسیع و شوادانی بی نظیر که به شوادان اتاق (زیر مجموعه شاه رکن الدین) منتهی می‌شود.

مورث‌نوری اظهار کرد: از دیگر عناصر ارزشمند بنا، فضایی به عنوان حوض‌خانه در جبهه شمالی وجود دارد که در قدیم الایام توسط سقاها به صورت روزانه پر از آب می‌شده و در کنار این حوض آب باغچه‌ای با درخت همیشه سرسبز کنار است.

وی ادامه داد: از ویژگی‌های خاص معماری این بنا تزیینات آجری متنوع و زیبایی است که در نمای داخلی بنا مشهود است و ذهن بیننده را مهمان گره‌های آجری می‌نماید که به دست معماران سنتی دزفول در گرداگرد حیاط این بنا خلق شده‌اند و نمونه‌هایی بی‌بدیل از آن‌ها با اشکالی چشم نواز که مشابه آن در دیگر بناها دیده نشده است در نماهای داخلی خانه مجاهد خود نمایی می‌کند. از دیگر ویژگی‌های کم نظیر این بنا می‌توان به ایوان بسیار بزرگ و زیبای آن اشاره کرد که جلوه باشکوهی به آن بخشیده است.

این دوستدار میراث فرهنگی گفت: با داشتن چنین ویژگی‌هایی و مساحت مناسب بنا در سال‌های گذشته بخش‌هایی از این سازه ارزشمند جهت راه‌اندازی مسافرخانه سنتی در دزفول توسط اداره میراث فرهنگی مرمت شد ولی متاسفانه عملیات مرمت به دلیل عدم تخصیص اعتبار کافی نیمه کاره ماند و در حال حاضر خانه مجاهد به صورت متروکه رها شده است.

او خاطرنشان کرد: با توجه به موقعیت مکانی و قرارگیری خاص و منحصر به فرد این بنا و دسترسی به خیابان اصلی و سهولت استفاده از وسایل نقلیه عمومی می‌توان با برنامه‌ریزی صحیح و حمایت از بخش خصوصی، با وارد کردن سرمایه لازم و تکمیل مرمت‌خانه مجاهد از آن به عنوان مهمان‌پذیر یا سفره‌خانه سنتی استفاده نمود تا از این ظرفیت ملی و ارزشمند در جهت بازدید و اقامت گردشگران نهایت استفاده صورت پذیرد و چرخ صنعت گردشگری شهر تاریخی دزفول را به حرکت درآورد. 



طبقه بندی: خانه های تاریخی دزفول،  بافت تاریخی دزفول در رسانه ها، 
برچسب ها: دزفول، ایران، خوزستان، بافت تاریخی دزفول، معماری دزفول، خانه تاریخی مجاهد دزفول، خانه مجاهد،
ارسال توسط نجمه نوری
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از نظر شما وبلاگ بیشتر به کدام یک از موضوعات زیر بپردازد؟






پیوند های روزانه
امکانات جانبی
blogskin