تبلیغات
بافت تاریخی و معماری دزفول - مطالب مرداد 1394
بافت تاریخی و معماری دزفول
بافت تاریخی و معماری دزفول مجموعه ای ارزشمند از هویت فرهنگی و تاریخی ایران

مرتبه
تاریخ : چهارشنبه 14 مرداد 1394
عضو انجمن دوستداران و پژوهشگران دزفول گفت: خانه تاریخی سیدصدر دزفول فرصتی برای راه‌اندازی موزه توسط بخش خصوصی در استان خوزستان است.

نجمه مورث‌نوری در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، منطقه خوزستان، اظهار کرد: این بنای ارزشمند پتانسیل مناسبی برای رونق و تنوع بخشیدن به صنعت گردشگری شمال خوزستان است اما در برنامه‌ریزی‌های گردشگری استان به آن توجه لازم صورت نگرفته است.

وی افزود: بافت تاریخی دزفول یکی از ارزشمندترین بافت‌های تاریخی کشور به ‌شمار می‌رود که هویت و معماری خاص آن ویژگی منحصر به فردی به آن داده است. این بافت تاریخی و زیبا در خود ده‌ها اثر ثبت ملی شامل ساباط‌ها، خانه‌ها، حمام‌ها، مساجد و گذرهای تاریخی را جای داده که امکان بهره‌گیری از این بافت در توسعه صنعت گردشگری منطقه شمال خوزستان به خوبی مهیا است. تاکنون فرصت‌های گردشگری آن به خوبی معرفی نشده و از این ظرفیت استفاده شایسته‌ای نشده است.

مورث‌نوری خاطرنشان کرد: خانه قدیمی سیدصدر یکی از بناهای ارزشمند بافت تاریخی دزفول است که در خیابان امام خمینی شمالی کوچه شهدا، محله کتکتان، نرسیده به کوچه خیمه‌گاه و در نزدیکی محله کرناسیون که خود یکی از مناطق ارزشمند و تاریخی شهر دزفول می‌باشد واقع شده است. قدمت این سازه ارزشمند به اواسط دوران قاجار و به بیش از دو قرن پیش بازمی‌گردد. از جمله ویژگی‌های خاص معماری این بنا می‌توان به سردری کوچک و زیبا با تزیینات آجرکاری ساده نام برد.

به گفته این دوستدار میراث فرهنگی، هنگام بازدید از این خانه پس از عبور از سردر ورودی به هشتی کوچک و زیبایی می‌رسیم که با داشتن یک پله کم ارتفاع حریم خصوصی بنا کاملا تعریف شده است. در معماری دزفول خانه‌ها دو حیاط بیرونی و اندرونی داشته‌اند که حیاط بیرونی ویژه مهمانان با تزیینات آجری بیشتر و حیاط اندرونی ویژه اهل خانه برای امور روزانه مورد استفاده بوده است.

وی ادامه داد: در برخی خانه‌ها نظیر خانه سیدصدر که متراژ آن ۱۸۷مترمربع می‌باشد حیاط خانه تقریبا کوچک است و امکان در نظر گرفتن دو بخش خانه وجود نداشته است ولی در عوض در قسمت شمالی آن فضاهای خدماتی و انباری و در ضلع جنوبی آن فضاهای اصلی و شوادان و شبستان قرار گرفته که متناسب با اقلیم منطقه‌ای دزفول بهترین نوع چیدمان فضایی محسوب می‌شود. از دیگر ویژگی‌های خاص این بنا می‌توان به فضای داخلی آن اشاره کرد. اتاق‌های موجود در طبقه همکف شامل یک ایوان بزرگ (شدادی) و اتاق‌های کوچکی در طرفین آن می‌باشد. از بارزترین ویژگی‌های خانه موصوف علاوه بر سر در زیبا و کوچک آن مقرنس‌کاری یا گوش‌پره‌ای است.

صدر

عضو انجمن دوستداران و پژوهشگران دزفول با اشاره به این که در شبستان این بنای تاریخی نسخ خطی و اشیائ قدیمی ارزشمندی از خاندان سید صدر موجود است یادآور شد: کاربری بنای مذکور در گذشته به صورت مسکونی و در حال حاضر مالکیت آن خصوصی و در اختیار خاندان آقا سید شمس‌الدین صدر، یکی از علمای دزفول، است. بر اساس بررسی‌های صورت گرفته نقشه این خانه نیز توسط سید شمس‌الدین طراحی شده و به این جهت با دیگر بناهای اطراف متفاوت است. خانه سیدصدر به دلیل ارزش‌های تاریخی و معماری به شماره ۲۰۱۳۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مورث‌نوری ادامه داد: با توجه به اهمیت حفظ این بنا در سال‌های اخیر با مشارکت مالکان خصوصی و سازمان نوسازی و بهسازی و زیر نظر اداره میراث فرهنگی مراحل نوسازی و بهسازی آن انجام شد. با این همه بنا خالی از سکنه رها شده است و زندگی در آن جریان ندارد. در عین حال مالکان این بنا به اهمیت این اثر تاریخی آگاهی کامل دارند و برای زنده نگه داشتن یاد و نام آبا و اجداد خود قصد برپایی نمایشگاهی از آثار و اسناد قدیمی در این مکان را دارند. پیشنهاد می‌شود برای مددرسانی به عاملان این اقدام فرهنگی زمینه مقدمات اولیه آن با مشارکت اداره کل میراث فرهنگی خوزستان فراهم شود.

این دوستدار میراث فرهنگی تصریح کرد: خانه سیدصدر این ظرفیت را دارا است که با همکاری سازمان‌های مرتبط، تبدیل به موزه خانوادگی خاندان صدر شود. در کنار آن می‌توان از این خانه قدیمی زیبا برای برگزاری کلاس‌های آموزشی صنایع دستی استفاده شود. همچنین در سال گذشته مراسم روز جهانی کودک با همکاری یونیسف در این خانه باشکوه و قدیمی برگزار شد.

وی با ابراز امیدواری برای توجه بیشتر به این اثر و تبدیل آن به موزه و بازدید منظم گردشگران از این بنای تاریخی گفت: استفاده صحیح از این بناهای تاریخی ضمن حفظ هویت اصیل شهر دزفول سبب رشد فرهنگی و گردشگری استان خوزستان شده و زمینه‌ را برای حفظ سایر آثار تاریخی استان نیز فراهم می‌آورد.



طبقه بندی: بافت تاریخی دزفول در رسانه ها،  خانه های تاریخی دزفول، 
برچسب ها: دزفول، خانه های تاریخی دزفول، ایران، خوزستان، خانه تازیخی سیدر صدر دزفول، بافت تاریخی دزفول در رسانه ها، معماری دزفول،
ارسال توسط نجمه نوری
مرتبه
تاریخ : شنبه 10 مرداد 1394
از پیچ و خم کوچه های این شهر کهن که می گذری و  دیوارهای آجری بلند بر سرت سایه می افکند تا از گزند آفتاب در امان بمانی . کوچه ها آغوشی باز است برای رهگذری خسته که از آشفتگی و هیاهوی شهر رهیده و به این مامن رسیده است.بازی نور و سایه در عبور از کوچه به ساباط ، گویی آرامشی عمیق در وجودت جوانه می زند.آرام و آهسته گام بر میداری، زمین فرش شده است با قلوه سنگ هایی که ره آورد سفر آب است از فراز کوه ها بر پهنای رودخانه زلال دز .
پس از عبور از ساباط در جانب شمالی کوچه ای بن بست به ورودی خانه سوزنگر می رسی با سردری ظریف و تزئیناتی ساده که گویی چشمانت را به جهانی دیگر می گشاید و تو را از مرز خیال به واقعیتی وصف ناشدنی می رساند. سادگی و بی پیرایگی بنا در کنار در چوبی تمام می شود و این تفسیر ملموس درونگرایی است؛ چنان که گویی معمار مایل نیست آنچه را با سرانگشتان هنرمندش آفریده است به راحتی بر سر کوی و برزن به نمایش بگذارد .
به هشتی می رسی ، سقف با چرخش طاقها و قوسها و چینش شاپرکها و پاباریک ها استوار گردیده و تو را از رفتن باز می دارد . سکونی همراه با تامل ؛ حکیمانه محرمیت را به ارمغان می آورد.
پلکانی در گوشه هشتی تو را به اشکوب بالاییهدایت می کند و این گونه اندرونی از بیرونی جدا می شود. طبقه همکف حیاط بیرونی و طبقه اول اندرونی بناست. بیرونی محل انجام مراودات اجتماعی صاحب خانه ، برگزاری میهمانی ، مولودی خوانی ، مرثیه خوانی و  … می باشد.
بنا حیاط مرکزی است و ایوان و ایوانچه هایی با طاقهای هلالی و پنج او هفت پیرامون آن بنا شده است. بر پیشانی یکی از طاقها ، درست در مقابل ایوان ورودی ، کتیبه ای حکاکی شده با نام مبارک پنج تن آل عبا (ع) وجود دارد . حوضخانه ای در گوشه حیاط به چشم می خورد . در قدیم الایام سقاها آب را با مشک از رودخانه آورده و برای مصرف روزانه ساکنین در حوض خانه ها ذخیره کرده اند.
طبقه اول یا اندرونی نیز شامل پیش بام ، ایوان و اتاقهایی در پیرامون آن است و نماهای آن از تزئینات آجری متنوعی تری برخوردار است.
آجر پرکاربردترین مصالح در معماری سنتی دزفول است که معمار چیره دست با تراشیدن آن در اندازه ها و شکل های مختلف شگفتی آفریده است. کف و دیوارها ، طاق و قوس ها ، تزئینات خوون چینی متنوع ، ستون های گرد و سرستونهای پلکانی با نام سنتی کرتله ، جانپناه های مشبک ؛  همگی از جنس آجرند و این وحدتی که در عین کثرت اشکال و احجام به کار رفته در این بنا دیده می شود زیبایی آن را دوچندان نموده است .

متن: زهرا گیتی فروز

عکس: محمدآذرکیش

sozangar



طبقه بندی: خانه های تاریخی دزفول، 
برچسب ها: دزفول، ایران، خوزستان، بافت تاریخی دزفول، معماری دزفول، خانه سوزنگر دزفول، خانه تاریخی سوزنگر دزفول،
ارسال توسط نجمه نوری

عضو انجمن دوستداران و پژوهشگران شهرستان دزفول (دزپارس) گفت: خانه تاریخی سهرابی یکی از زیباترین خانه‌های تاریخی کشور است که تاکنون ثبت ملی نشده است.

نجمه نوری در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) ـ منطقه خوزستان ـ اظهار داشت: این خانه نیازمند توجه جدی از سوی میراث فرهنگی خوزستان برای مرمت و معرفی و استفاده از ظرفیت آن برای توسعه صنعت گردشگری استان خوزستان است.

وی خاطرنشان کرد: بافت قدیم شهرستان دزفول با قدمتى بیش از یک هزار سال در مركز شهر و در كنار رودخانه دز شكل گرفته است. خانه‌های قدیمی بزرگ و زیبا از جمله عناصری هستند كه در این بافت ارزشمند به چشم می‌خورند و بخش اعظمی از هویت تاریخی، معماری و فرهنگی آن را شکل می‌دهند و در کنار آن مساجد، بقعه‌ها، حمام‌ها، كاروانسراها، بازار قدیم و… بافتی خاص و کم نظیر با ویژگی‌های منحصر به فرد را در شهر دزفول شکل داده‌اند.

این دوستدار میراث فرهنگی گفت: خانه تاریخی سهرابی یکی از خانه‌های ارزشمند بافت قدیم دزفول است. این بنا متعلق به خان محله سیاهپوشان به نام جعفرخان سهرابی است که دلیل نامگذاری این بنا همین می‌باشد. با توجه به کتیبه‌های موجود در این بنا قدمت آن به سال ۱۳۳۹ هجری قمری یعنی به اواخر دوران حکومت قاجار می‌رسد. این خانه تاریخی در خیابان امام خمینی شمالی، خیابان قاضی شرقی و در شمالی‌ترین بخش بافت تاریخی شهر واقع شده است. مالكیت بنا خصوصی است و فقط بخشی از آن اخیرا توسط شهرداری دزفول خریداری شده است.

نوری بیان کرد: سر در بزرگ این خانه با تزیینات آجرکاری زیبا و بی‌نظیر و هشتی زیبا از جمله عناصر معماری است که در اکثر خانه‌های قدیمی دزفول وجود دارد و در این بنا به گون‌ ای استثنایی چشم هر بیننده‌ای را مسحور زیبایی خود می‌کند. تزیینات خوون‌چینی که خاص معماری زیبا و اصیل سنتی دزفول است در این بنا به گونه‌ای ویژه خودنمایی می‌کند چیدمان فضاهای خانه به صورت حیاط مرکزی و دارای دو حیاط اندرونی و بیرونی است.

او افزود: اندرونی خانه علاوه بر داشتن یک ورودی از حیاط دارای یک ورودی مستقیم با درچوبی و هشتی کوچک از کوچه همجوار نیز می‌باشد. در تمامی جبهه‌های داخلی حیاط ساخت و ساز معمارانه صورت گرفته است. ساختار معماری بی‌نظیر، منظر زیبا، قرارگیری در محله‌ای با مجموعه‌ای از بناهای تاریخی پابرجا، موقعیت مناسب از نظر دسترسی به خیابان اصلی از ویژگی‌هایی است که این بنا را با سایر ابنیه تاریخی متمایز می‌سازد و آن را در شمار اولویت‌های برنامه‌ریزی توسعه گردشگری استان خوزستان قرار می‌دهد.

عضو انجمن دوستداران و پژوهشگران شهرستان دزفول تصریح کرد: این خانه با وجود گذشت سالیان زیاد از احداث آن فضای تاریخی خود را تا حدی حفظ کرده ولی به دلیل متروکه بودن بنا سقف فضاهای موجود در جبهه‌های جنوبی و غربی تخریب شده است. ولی دیوارها از ایستایی مناسبی برخوردارند. این خانه تاریخی با متراژ ۹۲۰ متر دارای شبستان، شوادان و اتاق‌های با کاربری‌های متفاوت است. کاربری بنا در گذشته به صورت مسکونی بوده اما با توجه به موقعیت خاص بنا می‌تواند به کاربری‌های متناسب گردشگری اختصاص پیدا کند.

نوری گفت: با توجه به این که این بنا در طول دهه‌های اخیر به صورت خالی از سکنه رها شده دخل و تصرف خاصی در آن صورت نگرفته است. اما گذشت زمان سبب شده آسیب‌هایی چون تخریب سقف اتاق‌ها، وجود ترک در دیوارها، فرسودگی اندود دیوارها، ریزش مصالح در دیوارهای داخلی حیاط و… از جمله آسیب‌های وارده به آن باشد که همین امر توجه به مرمت و پیگیری احیای آن را ضروری می‌کند.

وی اظهار کرد: به دلیل اهمیت این خانه تاریخی و ارزشمند در بافت قدیم دزفول کار احیا، مرمت و نوسازی آن زیر نظر اداره میراث فرهنگی توسط سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری دزفول شروع شده است.

این دوستدار میراث فرهنگی بیان کرد: یکی از موضوعات مهم در خصوص خانه تاریخی سهرابی دزفول این است که با وجود ارزش‌های فراوان این بنا تاکنون ثبت ملی نشده و فقط به عنوان یک پیشنهاد مطرح گردیده است. امید است که اقدامات لازم به زودی این سازه تاریخی ارزشمند در ردیف آثار ملی ایران به ثبت رسد و قابلیت بازدید آن برای گردشگران علاقمند به ابنیه تاریخی فراهم شود. در صورتی که این خانه می‌تواند به عنوان یکی از زیباترین خانه‌های تاریخی کشور مطرح شود.

نوری ادامه داد: موقعیت ویژه این خانه تاریخی و دسترسی آسان به آن فرصت برنامه‌ریزی‌های فراوانی را برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های گردشگری آن فراهم می‌کند. برای جذب گردشگران بیشتر پیشنهاد می‌شود از این سازه ارزشمند برای ایجاد یک موزه یا سفره‌خانه سنتی و کاربری‌هایی از این دست متناسب با فضای عمومی آن استفاده شود.

سهرابی




طبقه بندی: خانه های تاریخی دزفول، 
برچسب ها: دزفول، ایران، خوزستان، خانه سهرابی، بافت تاریخی دزفول، معماری دزفول، خانه های تاریخی دزفول،
ارسال توسط نجمه نوری
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نظر سنجی
از نظر شما وبلاگ بیشتر به کدام یک از موضوعات زیر بپردازد؟






پیوند های روزانه
امکانات جانبی
blogskin